Infoworld

De ICT-arbeidsmarkt wordt steeds krapper. Het is geen onverwachte conclusie die brancheorganisatie ICT-Office trekt in haar met Heliview ingevulde ICT marktmonitor. Het aantal ICT-specialisten blijft dalen: door de verminderde belangstelling voor ICT-gerelateerde opleidingen in combinatie met de economische groei de afgelopen jaren.

Toch verwacht ICT-Office nog altijd een bovengemiddelde omzetgroei in de ICT-branche, richting de 31 miljard euro. Met een voorspelde plus van 2,9 procent zit de IT- en telecomsector nog steeds boven de gemiddelde groeiverwachting voor de Nederlandse economie in 2008. Het afgelopen jaar was de sector in Nederland goed voor een omzet van 30 miljard euro, 4,2 procent meer dan in 2006.
De grootste groei voor 2008 zit volgens ICT-Office in de uitvoer van ICT- en telecomproducten en -diensten. Ook met een wat voorzichtiger groei zullen de spanningen op de arbeidsmarkt - eind vorig jaar telde Nederland nog slechts 314.000 werklozen volgens CBS-cijfers - leiden tot toenemende personeelstekorten bij veel ICT- en telecombedrijven. Dezelfde personeelstekorten in andere branches vormen weer een groeiende afzetmarkt voor de ICT, die oplossingen kan bieden om de arbeidsproductiviteit te verbeteren.

Stabiel

De ICT-markt is in Nederland de afgelopen twee jaar ook sterker gegroeid dan het EU-gemiddelde. Bleef de groei in de EU als geheel vrij stabiel - 2,9 procent in 2006 en 2007, 2,8 procent voor 2008 - in Nederland lag de groei in 2006 en 2007 op respectievelijk 3,2 en 4,2 procent. Het komende jaar zullen de Nederlandse IT- en telecombedrijven meer in de pas met de EU lopen, gezien de voorspelling van 2,9 procent omzetgroei.
Volgens ICT-Office wordt de groei het komende jaar meer gelijk getrokken met de gemiddelde ICT-groei in de EU en de gemiddelde economische groei in Nederland als gevolg van de minder sterk stijgende bestedingen in de telecomsector (+ 1,4 procent). Het best deed de sector software en services het, met een groei van 8,7 procent. De sector IT-hardware en kantoortechnologie kwam uit op een eveneens bovengemiddelde plus van 6,4 procent.

Benedengemiddeld

De telecom- en internetsector scoort volgens de cijfers van ICT-Office al drie jaar benedengemiddeld. De omzetgroei bedroeg over de afgelopen drie jaar respectievelijk 2,5 procent (2005), 2 procent (2006) en 1,4 procent (2007). Voor 2008 voorspelt ICT-Office een verdere groeivermindering naar 1 procent. Software & services en IT Hardware en kantoortechnologie komen op eenzelfde groei uit het komende jaar: respectievelijk 5 procent en 5,2 procent.
Hoewel het aandeel van telecom en internet in de totale ICT-bestedingen (vorig jaar 30,2 procent) nog steeds meer dan de helft van het totaal bedraagt, daalt dit aandeel langzaam. Waren de uitgaven in telecom en internet in 2005 nog goed voor een aandeel in het ICT-totaal van 56,3 procent, de jaren daarna daalde dat naar 55,7 procent en 54,2 procent. Het komende jaar zal het aandeel verder dalen naar 53,2 procent.
De grootste groeiers in omzetaandeel zijn, niet verwonderlijk, software en services. Uitgesplitst groeit services tussen 2005 en 2008 van 9,3 naar 9,9 procent omzetaandeel, software van 13,8 naar 15,5 procent. IT Hardware groeit licht, van 20,5 procent in 2005 naar 21,4 procent in 2008.

R&D

Hoewel het aandeel van R&D-uitgaven als onderdeel van het BBP de afgelopen tien jaar gedaald zijn van 2 naar 1,7 procent - volgens ICT-Office een zorgwekkende ontwikkeling, loopt de ICT-branche voorop bij investeringen in onderzoek en ontwikkeling. Eenderde van alle R&D-uitgaven van bedrijven is afkomstig uit de ICT. In het gehele R&D-budget van Nederland draagt de branche 20 procent bij (OESO, 2007). Het totaal aantal ICT-bedrijven in Nederland is ook fors gestegen, van 25.220 in 2004 naar 32.828. Het aantal faillissementen daalde sinds 2002 met 60 procent, het aantal bedrijven dat jaarlijks opgericht wordt, verdubbelde in deze periode van 2.530 naar 5.176.
IT-managers krijgen steeds meer moeite om hun afdelingen op sterkte te houden, laat staan uit te breiden.Alle ondernemingen hebben te maken met het oplopend tekort aan IT'ers, waarbij IT-bedrijven zelf de krapte het meest direct in hun bedrijfsvoering merken: nieuwe opdrachten kunnen met steeds meer moeite of helemaal niet meer ingevuld worden. Waar eind jaren '90 het tekort aan IT'ers werd aangepakt met omscholingstrajecten, kiezen de meeste ondernemingen er nu bewust voor om alleen personeel met een passende studieachtergrond of ervaring aan te nemen.
Hoewel daardoor de krapte blijft aanhouden, denkt ICT-Office dat dit wel de groeiende volwassenheid toont van de branche. Er ontstaat zo een stabieler personeelsbestand die de kans verkleint dat de sector in een varkenscyclus terecht komt.

Economische groei

Met de bovengemiddelde groei van de ICT-branche stijgt de vraag naar ICT-professionals vanuit de ICT-sector zelf en vanuit het bedrijfsleven (en overheden) als geheel onverminderd. Het onderzoekscentrum voor Onderwijs en Arbeidmarkt van
de Universiteit Maastricht voorspelt voor de periode tot 2011 jaarlijks een werkgelegenheidsgroei van 4,9 procent voor ICT'ers. (hierin zijn zowel de uitstroom van ICT'ers meegenomen als de nieuwe banen door uitbreiding).
Bij een constante groei van het aantal nieuwe banen loopt het tekort aan ICT'ers in 2012 op tot ruim 11.500 hoog opgeleide professionals, waaronder bijna 8.500 in de ICT-sector zelf en ruim 3.200 in overige sectoren. Op een totaal van zo'n 170.000 IT-medewerkers in 2012 betekent dit een tekort van 6,9 procent. Voor het komend jaar is dat nog 3,9 procent op 152 duizend IT'ers. Zelfs in het geval van een recessie de komende jaren - bijvoorbeeld vanwege de kredietcrisis en de stijgende olieprijzen - zal in 2012 nog altijd een tekort bestaan van 2.500 IT-professionals.

Onderwijs

De instroom in ICT-gericht onderwijs kalft verder af. Traditionele, meer technisch gerichte ICT-opleidingen zoals informatica en bedrijfskundige informatica, zijn minder in trek bij nieuwe lichtingen studenten. Nieuwe studies, zoals Communicatiesystemen en Communication & Multimedia Design, zien een stijging van het aantal studenten. De nieuwe opleidingen spreken studenten volgens ICT-Office meer aan door de moderne naam, en spelen in op de trends.
Deze verschuiving in imago heeft de ICT nodig, meent de brancheorganisatie, omdat het bedrijfsleven naast vakinhoudelijke competentie steeds meer vaardigheden op sociaal, communicatief en commercieel vlak eist van haar IT-mensen. ICT-Office hamert er op dat het bedrijfsleven meer tijd en geld moet spenderen aan het interesseren van studenten voor de ICT.
'Door de samenwerking tussen bedrijfsleven en onderwijs te bevorderen, krijgen de opleidingen meer inzicht in de noodzakelijke en gevraagde competenties', zo staat er in de Marktmonitor. 'Daarnaast zullen bedrijven studenten moeten voorzien van ervaringskennis door stages.' ICT-Office moest overigens onlangs een onderwijscampagne om ICT-opleidingen aantrekkelijker te maken schrappen omdat er onvoldoende geld uit het bedrijfsleven beschikbaar gesteld werd.

Oplossingen

Oplossingen voor het aanpakken van de krapte zijn offshoring en outsourcing, het steeds verder automatiseren van de IT-infrastructuur zelf, het aantrekken van arbeidsmigranten en het omscholen van werkloze IT'ers. Dat laatste kan slechts in beperkte mate, aangezien veel werkloze ICT'ers inmiddels een te grote kennisachterstand hebben, aldus de Marktmonitor.
Organisaties lossen niet alleen het tekort op verschillende manieren op, ook verschilt de aanpak per opleidingsniveau. Vacatures op academisch niveau worden in meer dan
een kwart van de gevallen niet ingevuld. Het inhuren van tijdelijke krachten is voor meer dan de helft van alle organisaties een mogelijke uitweg (ITS, 2006).
Het zijn echter vooral structurele tekorten op MBO-niveau die door bedrijven worden opgelost door outsourcing en offshoring. Werving in het buitenland wordt overwogen door een kwart van de bedrijven die kampen met vacatures op universitair niveau. Dit is duidelijk minder bij HBO- en MBO-plaatsen (ITS, 2006). De oplossing zal daarom toch voor een groot deel in Nederland gezocht moeten worden.